Yoga for Gas and Bloating: ਪਾਚਨ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਣੋ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ

ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਨੂਰ
ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ, ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਪੇਟ ਦੀ ਗੈਸ (Gas), ਐਸੀਡਿਟੀ (Acidity) ਅਤੇ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ (Bloating) ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਲਈ ਦਵਾਈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਿਯਮਿਤ Yoga ਅਤੇ Physical Activity ਵੀ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਯੋਗਾ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਆਸਣ ਪੇਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਹਲਕਾ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਿਲਜੁਲ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਸੀ ਹੋਈ ਗੈਸ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ, ਕਬਜ਼ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਭਾਰੀਪਨ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਯੋਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ, ਕਸਰਤ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਕਬਜ਼, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ Gas ਅਤੇ Bloating ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਾ ਦੇ ਕੁਝ ਸੌਖੇ ਅਭਿਆਸ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

1. ਵਜਰਾਸਨ (Vajrasana)
   ਵਜਰਾਸਨ ਪਾਚਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੌਖਾ ਯੋਗ ਆਸਣ ਹੈ। ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵਜਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਭਾਰੀਪਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
   ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ:
   ਗੋਡੇ ਮੋੜ ਕੇ ਅੱਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੋ। ਕਮਰ, ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਸਿੱਧੀ ਰੱਖੋ। ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲਓ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 10 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਗੋਡਿਆਂ ਜਾਂ ਗਿੱਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਕਰੋ।
2. ਮੰਡੂਕਾਸਨ (Mandukasana)
   Mandukasana ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਚਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਸਣ ਦੌਰਾਨ ਪੇਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਹਲਕਾ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੈਸ ਅਤੇ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
   ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ:
   ਵਜਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੋ। ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਝੁਕੋ। ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਨਾ ਪਾਓ ਅਤੇ ਸਾਹ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਰਹੋ।
3. ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਈਕਲਿੰਗ (Leg Cycling Exercise)
   ਪਿੱਠ ਦੇ ਭਾਰ ਲੇਟ ਕੇ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਓ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹ ਸੌਖੀ Physical Exercise ਪੇਟ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
   ਨਿਯਮਿਤ ਸਰੀਰਕ ਹਿਲਜੁਲ ਪਾਚਨ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਆਮ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ Constipation ਅਤੇ Bloating ਤੋਂ ਵੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
4. ਪੇਟ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਕਸਰਤ (Abdominal Breathing)
   ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਕਸਰਤ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਪੇਟ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
   ਕਸਰਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਹ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚੋ।
5. ਪਵਨਮੁਕਤਾਸਨ (Pawanmuktasana)
   ਇਸ ਆਸਣ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ Wind-Relieving Pose ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਗੈਸ ਅਤੇ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਸਣ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
   ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ:
   ਪਿੱਠ ਦੇ ਭਾਰ ਲੇਟ ਜਾਓ। ਦੋਵੇਂ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਵੱਲ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜੋ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹੋ ਅਤੇ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਰਹੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਹਲਕਾ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੈਸ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
   ਸਿਰਫ਼ ਯੋਗਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ
   Gas ਅਤੇ Bloating ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਖਾਣਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਬਾ ਕੇ ਖਾਓ, ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਣੀ ਪੀਓ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਹ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੈਸ ਬਣਦੀ ਹੈ।
   ਜੇਕਰ Gas, Acidity ਜਾਂ Bloating ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਉਲਟੀ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਣਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ ਹੋਣ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ ਕਈ ਵਾਰ Constipation, Lactose Intolerance, Irritable Bowel Syndrome (IBS) ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਚਨ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।