ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਈ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਿਸ ਧੜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ ਮੂਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਹੈ, ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਭਾਈਵਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸੇ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਬਣਿਆ ‘ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ)’ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅਧੂਰਾ ਰਹੇਗਾ।
ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚਲੀ ਗੱਲਬਾਤ
ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ 1996 ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਈਵਾਲ ਰਹੇ, ਪਰ 2020 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਗਠਜੋੜ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੜਨ ਕਾਰਨ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ 117 ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਹੀ ਮਿਲੀਆਂ। 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾ ਬਣ ਸਕੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ 13 ਸੀਟਾਂ ‘ਤੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ।
2027 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਮੁੜ-ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2026 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸੀ.ਆਰ. ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਵੀ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪਾਟਿਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਚੋਣ ਇੰਚਾਰਜ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਗਠਜੋੜ ਬਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ ਖ਼ੁਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਦੁਬਿਧਾ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਕੋਈ ਚੋਣ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ 117 ਸੀਟਾਂ ‘ਤੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਲੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ। ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ — ਗਠਜੋੜ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ 94 ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ 23 ਸੀਟਾਂ ‘ਤੇ ਲੜਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਆਪਣੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਤਾਕਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਗੱਲਬਾਤ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਨਵਾਉਣਾ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਲਈ ਵੀ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ।
ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਧੜੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਹਕੀਕਤ
ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ‘ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ’ ਧੜੇ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸ ਧੜੇ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ ‘ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ’ ਨੂੰ ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 40 ਸੀਟਾਂ ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੂੰ, 40 ਸੀਟਾਂ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ 35 ਸੀਟਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਬਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਗੱਲ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕੀ।
ਇਸ ਧੜੇ ਦੀ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਧੜੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਫੁੱਟ ਪੈ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਝੂੰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਉਮੈਦਪੁਰੀ ਸਮੇਤ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਧੜਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗਠਜੋੜ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੂਨ 2026 ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਲ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੁਣ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖੜਾ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਇਯਾਲੀ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੜੇ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਖ਼ੁਦ ਅਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ: ਕੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਨਵਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ?
ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਪਹਿਲੀ, ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ, ਸਰਗਰਮ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਧੜੇ ਨਾਲ। ਭਾਜਪਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਧਿਰ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਵੇਗੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਵੋਟ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਧੜਾ ਹਾਲੇ ਚੋਣ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦੂਜੀ, ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਧੜਾ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਰਗੀ ਪੰਥਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੀ ਬਾਦਲ ਦਲ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਸਹਿਜ ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤੀਜੀ, ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਵੋਟ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਧੜੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਧੜੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਖ਼ੁਦ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ‘ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਖੰਡਿਤ ਧੜਾ ਭਾਜਪਾ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ, ਸੰਸਾਧਨ-ਭਰਪੂਰ ਪਾਰਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਨਵਾਉਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਨਵਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀਮਤ ਜਾਪਦੀ ਹੈ — ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ, ਸਰਗਰਮ ਗੱਲਬਾਤ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਧੜਾ ਖ਼ੁਦ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਮੂਲ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੇਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਗਠਜੋੜ ਦੀਆਂ ਕਿਆਸ-ਅਰਾਈਆਂ ‘ਤੇ ਵਿਰਾਮ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਤਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਬਾਦਲ ਦਲ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਧੜੇ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।